Hukuk devleti ilkesinin en önemli unsurlarından biri, bireylerin haksız koruma tedbirleri nedeniyle uğradıkları zararların karşılanmasıdır. Gözaltı, tutuklama veya malvarlığına el koyma gibi koruma tedbirleri, adil yargılanma sürecinin bir parçası olarak uygulanabilir. Ancak, bu tedbirlerin haksız olduğu anlaşıldığında, mağdur olan kişi maddi ve manevi tazminat talep etme hakkına sahiptir.
Peki, haksız koruma tedbiri nedeniyle tazminat davası nasıl açılır? Hangi şartlar yerine getirilmelidir? Başvuru süreleri, faiz başlangıcı ve tazminat miktarının belirlenmesi gibi kritik hususları bu yazımızda ele alıyoruz.
1. Haksız Koruma Tedbiri Nedeniyle Tazminat Hakkı
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 141. maddesi, haksız yere gözaltına alınan, tutuklanan veya malvarlığına el konulan kişilerin tazminat davası açabileceğini düzenler.
– Tazminat talep edilebilecek durumlardan bazıları şunlardır:
- Haksız gözaltı veya tutuklama,
- Gözaltı süresinin kanuni süreyi aşması,
- Tutuklama şartları oluşmadığı halde tutuklama kararı verilmesi,
- Haksız malvarlığına el koyma,
- Yakalama veya tutuklama sırasında kötü muameleye maruz kalma.
Bu hallerde mağdur olan kişi, maddi ve manevi tazminat talep edebilir.
2. Tazminat Davasının Açılma Şartları
-Vekaletnamede Özel Yetki Şartı:
Tazminat davası avukat aracılığıyla açılacaksa, vekaletnamede tazminat davası açma yetkisi açıkça belirtilmelidir.
-Husumet Kime Yöneltilir?
Bu davalarda davalı taraf Hazine’dir. Bu nedenle, dava Maliye Hazinesi’ne karşı açılır.
– Beraat veya Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı (KYOK):
- Davacı hakkında verilen beraat veya KYOK kararı kesinleşmeden tazminat davası açılamaz.
- Ancak, bazı durumlarda kesinleşme beklenmeden dava açılması mümkündür. Örneğin; gözaltı süresi kanunda belirtilen süreden fazla sürmüşse, beraat beklenmeden tazminat talep edilebilir.
– Başvuru Süresi (Hak Düşürücü Süre):
- Kesinleşen kararın tebliğinden itibaren 3 ay içinde,
- Her hâlükârda kararın kesinleşmesinden itibaren 1 yıl içinde tazminat davası açılmalıdır.
Önemli Not:
Uygulamada kesinleşme şerhli gerekçeli kararların ilgilisine tebliğ edilmesi yaygın bir uygulama olmadığından, çoğu durumda süre 1 yıl olarak dikkate alınmaktadır.
3. Tazminat Miktarı Nasıl Belirlenir?
Maddi Tazminat
Haksız tutuklama veya gözaltı nedeniyle ekonomik kayba uğrayan kişi, maddi tazminat talep edebilir.
Maddi tazminat kapsamında talep edilebilecek unsurlar:
- Kişinin çalıştığı iş ve aylık maaşı dikkate alınarak yoksun kaldığı gelir,
- Çalıştığını gösteren belgeler sunulmazsa, asgari ücret üzerinden hesaplama,
- Avukata ödenen vekalet ücretleri (makbuz ile sunulmalıdır).
Önemli Detay:
Kişi, sigortalı olarak çalıştığını ispat edemiyorsa, asgari geçim indirimi kesintisi yapılarak hesaplama yapılır. Belge sunulmadığı halde asgari geçim indirimi kesintisi yapılmaması bozma sebebidir.
Manevi Tazminat
Haksız yere gözaltına alınan, tutuklanan veya malvarlığına el konulan kişiler, manevi tazminat da talep edebilir.
– Manevi tazminat belirlenirken dikkate alınan unsurlar:
- Kişinin sosyal statüsü,
- Tutukluluk süresi ve etkileri,
- Yaşadığı psikolojik ve fiziksel zarar.
Önemli Not:
16 yaşından küçük olanlar için asgari ücret üzerinden hesaplama yapılır.
4. Faiz ve Avukatlık Ücreti
Faiz Başlangıç Tarihi:
Tazminat talep edilirken, faizin haksız koruma tedbirinin uygulandığı tarihten itibaren talep edildiği açıkça belirtilmelidir. Aksi takdirde, mahkeme bunu resen dikkate almaz.
Avukatlık Ücreti:
- Tazminat davası nedeniyle avukatlık ücreti, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’ne göre hesaplanır.
- Ancak, ödenecek avukatlık ücreti, sulh ceza hakimliklerinde takip edilen işler için belirlenen maktu ücretten az, ağır ceza mahkemelerinde takip edilen davalar için belirlenen maktu ücretten fazla olamaz (CMK m.142/9).
Kısmen Kabul-Kısmen Ret Durumu:
Eğer mahkeme tazminat talebini kısmen kabul, kısmen reddederse, Hazine vekili lehine vekalet ücretine hükmedilmez.
5. Mahkeme Kararının İnfazı (Ödeme ve İcra Süreci)
Tazminat davalarında mahkeme kararı kesinleşmeden icra takibi yapılamaz.
– Kesinleşen mahkeme kararında hükmedilen tazminat ve vekalet ücreti,
- Davacı veya vekili tarafından davalı idareye bildirilen banka hesabına,
- Bildirim tarihinden itibaren 30 gün içinde ödenmelidir.
– Eğer ödeme 30 gün içinde yapılmazsa, tazminat genel hükümler dairesinde infaz ve icra edilir.
6. Yargılama Süreci ve Duruşma
- Mahkeme kararı duruşmalı verilir.
- Taraflar duruşmaya katılmasa da yokluklarında karar verilebilir.
- Herhangi bir harç veya gider talep edilmez.
Sonuç: Haksız Koruma Tedbirlerine Karşı Haklarınızı Kullanın
Haksız koruma tedbirleri nedeniyle uğranılan zararların tazmini, hukukun bireylere sunduğu en temel güvencelerden biridir. Bu süreçte maddi ve manevi tazminat hakkınızı etkin bir şekilde kullanarak mağduriyetinizi giderebilirsiniz.
Önemli Hatırlatmalar:
- Tazminat talebi için beraat veya KYOK kararı kesinleşmelidir.
- Süreyi kaçırmamak için, 1 yıl içinde dava açmalısınız.
- Faiz ve maddi tazminat için eksiksiz belge sunmalısınız.
Haksız yere gözaltına alınan, tutuklanan veya malvarlığına el konulan bireylerin haklarını koruyabilmesi için hukuki süreci titizlikle takip etmeleri büyük önem taşır.
Haksız koruma tedbiri, koruma tedbiri tazminat, haksız tedbir tazminatı, hukuka aykırı koruma tedbiri, haksız tedbir zararları, haksız tedbir nedeniyle maddi tazminat, haksız tedbir nedeniyle manevi tazminat, haksız tutuklama tazminatı, hukuka aykırı tedbir ve tazminat, yargı hatası tazminat, adil yargılanma ve tazminat, haksız yargı kararı tazminat, mahkeme hatası tazminat davası, tazminat hukuku koruma tedbiri
yildirimarican.av.tr 